گروه برنامه ريزي توسعه منطقه اي
پايان نامه کارشناسي ارشد
بررسي امکان کاربرد زيست منطقه گرايي در تعيين زيست منطقه هاي ايران
نمونه : منطقه غربي خراسان رضوي
استاد راهنما :
دکتر محمد شيخي
استاد مشاور:
دکتر مظفر صرافي
نيمسال اول 91- 92
دانشجو:
مريم اوليايي
تقديم به برنامه ريزان فضايي ايران
چکيده :
در کشور پهناور ايران تنوع منابع،اقليم وقوميت ها نشان از اين دارد که توسعه منطقه اي نه تنها يکسان رخ نخواهد داد، که فرآيندهاي منجر به توسعه نيز متفاوت خواهند بود اين تفاوت در فرآيندها مي بايست نشات گرفته از تفاوت هاي هر منطقه و يکپارچگي پهنه هاي متفاوت باشد. مهمترين مولفه هاي اين يکپارچه سازي براي هر واحد متفاوت اجتماع، محيط طبيعي و اقتصاد (رابطه بين اجتماع ومحيط طبيعي) مي باشد. اين پژوهش در پي يافتن آن پهنه هاي فضايي است که مناسبترين قلمرو اين يکپارچگي باشند .
در ازاي پهنه هاي گفته شده در کشور تجارب مختلفي از تقسيمات سرزميني را منطقه بندي هاي صورت گرفته تا کنون ارائه داده اند، هرکدام در پي برقراي سطحي از يکپارچگي، و نتيجه معمولا در ارائه تعاريف مختلفي از منطقه و در پي آن تقسيمات متعدد منطقه اي خلاصه شده است که منجر به تغييرات مداوم در کالبد سرزمين از قبيل مرزها و محيط فيزيکي مناطق شده، تغييراتي که عمدتا بدون توجه به تعلقات سرزميني مردمانش وبه گونه اي غيرارگانيک انجام پذيرفته است. خطوطي که در نتيجه اين تقسيمات غيرارگانيک برچشم انداز کشور ترسيم مي شوند حقيقت طبيعت سرزمين را نامرئي وغيرقابل مشاهده ساخته است. چنانچه آغاز توسعه را فرايندي محلي – مردمي بينگاريم تعيين پهنه هاي گفته شده مبناي متفاوتي براي يکپارچگي خواهند داشت که هدف عمده آن توسعه اجتماعات محلي در همياري منطقه ايست .
پژوهش حاضر در راستاي پاسخگويي به دو سوال در حوزه هاي نظري و کاربردي صورت گرفته است: سوال اول) در پرتو ديدگاههاي نوين توسعه منطقه اي آيا امکان کاربرد نظريه زيست منطقه گرايي در ايران وجود دارد ؟ سوال دوم) در صورت امکان کاربرد ،آيا آنگونه که در ادبيات اين نظريه ادعا مي شود آيا تعيين محدوده / تحديد حدود زيست منطقه ها به عنوان يک واحد فضايي امکان پذير است؟ به منظور پاسخ دهي به سوالات مذکور، از روش هاي اسنادي دربخش تئوري وروش ناحيه بندي کارتوگرافيکي (هم پوشاني لايه هاي مختلف اطلاعاتي در محيطGISدر بخش عملي استفاده شده است.
نتايج تحقيق، امکان کاربرد اين نظريه را از لحاظ تئوري وعملي در ايران تاييد مي کنند. در اين خصوص زيست منطقه گرايي مهمترين فاکتورهاي لازم را جهت منطقه بندي مطلوب وپايدار سرزميني پوشش مي دهد و در بعد عملي نيز با توجه به مجموعه داده هاي در دسترس امکان نمايش زيست منطقه ها به عنوان تجلي فضايي نظريه زيست منطقه گرايي مورد تاييد مطالعه حاضر قرار گرفت .
کليد واژگان : توسعه پايدار، منطقه، منطقه بندي، زيست منطقه گرايي، زيست منطقه
تشکر و قدرداني :
پس از لطف و عنايت پروردگار که نعمت تحصيل علم را به من ارزاني نمود،
سپاسگزارم از استاد گرامي ام جناب آقاي دکتر محمد شيخي که ياري ها و راهنمايي هاي بي دريغشان در رسيدن به اهداف اين پژوهش راهگشاي من بود .
تشکر و سپاس فراوان خود را تقديم استاد گرامي ام جناب آقاي دکتر مظفر صرافي مي نمايم که در تمام مدت انجام اين پروژه همواره از راهنمايي وهمراهي ايشان در تمامي زمينه ها اعم از يافتن منابع و مقالات مورد نياز و رفع مشکلات وموانع موجود بر سر راه پيشرفت پروژه اين مطالعه برخوردار بوده ام و انجام موفقيت آميز اين پروژه بدون مساعدت ولطف ايشان ميسر نبود .
محبت استاد گرامي جناب آقاي دکتر محمود ضيايي که وقت ارزشمند خود را صرف بررسي وارزيابي اين پايان نامه نمودند نيز قابل تقدير وسپاس فراوان است .
همچنين لازم مي دانم از جناب آقاي محمدرضا راجي که زحمت بخش نرم افزاري اين مطالعه را برعهده داشتند قدرداني نمايم .
در اينجا ضروري مي دانم از ديگر اساتيد ارجمندم که در دانشگاه از کلاس ها، درسها وايده هايشان استفاده نمودم و بخش بزرگي از اطلاعات ناچيز خود را مرهون زحمات ايشان هستم نيز تشکر کنم .

فرم تعهد نامه نگارش پايان نامه
اينجانب مريم اوليايي ترشيز دانشجوي رشته برنامه ريزي توسعه منطقه اي در مقطع کارشناسي ارشد متعهد مي شوم که در نگارش پايان نامه با عنوان بررسي امکان کاربرد زيست منطقه گرايي در تعيين زيست منطقه هاي ايران.نمونه موردي : غرب خراسان رضوي اصول امانت داري و حقوق مالکيت معنوي مربوط به منابع و ماخذ مورد استفاده را رعايت کرده و در صورت اثبات خلاف دانشگاه مجاز است طبق مقررات با اينجانب رفتار نمايند.
تاريخ
امضا دانشجو مريم اوليايي
کليه حقوق مادي ومعنوي مترتب بر نتايج مطالعات، ابتکارات و نوآوريهاي ناشي از تحقيق موضوع اين پايان نامه متعلق به دانشگاه علامه طباطبايي مي باشد .
فهرست مطالب
عنوان صفحه
فصل اول : کليات پژوهش
1-1 مقدمه…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………..1
1-2 طرح مسئله…………………………………………………………………………………………………………………………………………………..3
1-3 اهميت و ضرورت پژوهش……………………………………………………………………………………………………………………………6
1 – 4اهداف مبناي پژوهش…………………………………………………………………………………………………………………………………..7
1-4-1 اهداف اصلي پژوهش…………………………………………………………………………………………………………………………….7
1-4-2 اهداف کاربردي پژوهش………………………………………………………………………………………………………………………..7
1-5 سوالات پژوهش………………………………………………………………………………………………………………………………………….7
1-6پيشينه تجربي زيست منطقه گرايي ………………………………………………………………………………………………………………..8
1-6-1 پيشينه تحقيقات داخلي………………………………………………………………………………………………………………………..9
1-6-2 پيشينه تحقيقات خارجي……………………………………………………………………………………………………………………11
فصل دوم : مباني و چارچوب نظري پژوهش
2-1 تعريف مفاهيم…………………………………………………………………………………………………………………………………..17
2-1-1 توسعه پايدار…………………………………………………………………………………………………………………………………17
2-1-2منطقه بندي…………………………………………………………………………………………………………………………………..18
2-1-3منطقه……………………………………………………………………………………………………………………………………………19
2-1-4 زيست منطقه گرايي……………………………………………………………………………………………………………………….20
2-1-5 مفهوم زيست منطقه……………………………………………………………………………………………………………………….21
2-2 مباني نظري پژوهش…………………………………………………………………………………………………………………………..22
2-2-1 توسعه و فضا…………………………………………………………………………………………………………………………………….22
2-2-1-1 مفهوم فضا……………………………………………………………………………………………………………………………..24
2-2-1-2 فضا و توسعه فضايي……………………………………………………………………………………………………………….26
2-2-2تئوري توسعه پايدار…………………………………………………………………………………………………………………………….27
2-2-2-1چشم انداز توسعه پايدار منطقه اي……………………………………………………………………………………………..29
2-2-3سرمايه اجتماعي و هويت منطقه اي……………………………………………………………………………………………………….. 32
2-2-4 هويت مکان…………………………………………………………………………………………………………………………………………34
2-2-5 مناسبات اجتماعات محلي و مکان………………………………………………………………………………………………………….37
2-2-6منطقه و انواع آن……………………………………………………………………………………………………………………………………. 38
2-2-6-1منطقه وحوزه همگن…………………………………………………………………………………………………………………..40
2-2-6-2منطقه کارکردي…………………………………………………………………………………………………………………………..42
2-2-6-3منطقه برنامه ريزي………………………………………………………………………………………………………………………43
2-2-6-4منطقه کانوني………………………………………………………………………………………………………………………………44
2-2-7منطقه بندي وتحديد حدود مناطق……………………………………………………………………………………………………………44
2-2-8. زيست منطقه گرايي…………………………………………………………………………………………………………………………….47
2-2-8-1 مروري برتاريخچه زيست منطقه گرايي………………………………………………………………………………………..50
2-2-8-2ساختار زيست منطقه…………………………………………………………………………………………………………………..54
2-3 منطقه بندي در ايران(مروري بر تجارب منطقه بندي کشور)………………………………………………………………………..57
-23-1سابقه منطقه بندي درايران………………………………………………………………………………………………………………………57
-23-2 مهم ترين منطقه بندي ها………………………………………………………………………………………………………………………60
1-2-3-2 . منطقه بندي هاي طبيعي………………………………………………………………………………………………………….60
3-2-2-1-1منطقه بندي اهلرز…………………………………………………………………………………………………………….60
3-2-2-1-2منطقه بندي جاماب………………………………………………………………………………………………………….60
2-2-3-2 منطقه بندي هاي اجرايي…………………………………………………………………………………………………………..62
2-3-2-2-1 منطقه بندي آموزش وپرورش…………………………………………………………………………………………..62
2-3-2-2-2 منطقه بندي جهاد سازندگي……………………………………………………………………………………………..62
2-3-2-2-3 تعيين مناطق محروم………………………………………………………………………………………………………..63
2-3-2-2-4 تعيين مناطق خدمات رساني…………………………………………………………………………………………….64
2-3-2-2-5 منطقه بندي طرح جامع کشت………………………………………………………………………………………….662-3-2-2-6 منطقه بندي طرح جامع توليد وتوزيع پروتئين…………………………………………………………………….67
2-3-2-2-7 منطقه بندي شرکت مخابرات……………………………………………………………………………………………68
2-3-2-2-8 منطقه بندي وزارت نيرو…………………………………………………………………………………………………..69
2-3-2-3 منطقه بندي به منظور تعيين مناطق برنامه ريزي…………………………………………………………………………….69
2-3-2-3-1منطقه بندي بتل……………………………………………………………………………………………………………….69
2-3-2-3-2منطقه بندي طرح کالبدي ملي………………………………………………………………………………………….70
2-3-2-3-3منطقه بندي ستيران……………………………………………………………………………………………………..72
2-3-2-3-4منطقه بندي کلان کشور……………………………………………………………………………………………….74
2-3-2-3-5منطقه بندي گزارش ملي توسعه انساني………………………………………………………………………….73
2-3-2-4 منطقه بندي سياسي – اداري کشور………………………………………………………………………………………75
2-3-2-4-1آمايش سياسي مناطق در ايران ………………………………………………………………………………75
2-3-2-4-2منطقه بندي ايالتي……………………………………………………………………………………………………….77
2-3-2-4-3تقسيمات کشوري………………………………………………………………………………………………………79
2-3-2-4-4نقش آمايش سياسي فضادرتوسعه مناطق……………………………………………………………………….81
2-3-3 بررسي پوشش تئوريک زيست منطقه گرايي………………………………………………………………………………………82
2-4 جمع بندي و استنتاج……………………………………………………………………………………………………………………………….86
2-5چارچوب نظري پژوهش…………………………………………………………………………………………………………………………..89
2-6 مدل نظري پژوهش………………………………………………………………………………………………………………………..91
2-7 مدل تحليلي پژوهش………………………………………………………………………………………………………………………………92
فصل سوم : متدلوژي و روش شناسي پژوهش
3متدلوژي و روش شناسي پژوهش………………………………………………………………………………………………93
3-1 انواع روش هاي تعيين مناطق…………………………………………………………………………………………………………………..93
3-1-1تعيين محدوده مناطق قراردادي…………………………………………………………………………………………………………93
3-1-1-1روش شاخصهاي وزن دار……………………………………………………………………………………………….93
3-1-1-2روش تحليل عوامل………………………………………………………………………………………………………..96
3-1-2تعيين محدوده مناطق کارکردي………………………………………………………………………………………………………..96
3-1-2-1روش تحليل جريان ها……………………………………………………………………………………………………96
3-1-2-2روش آناليز جاذبه…………………………………………………………………………………………………………..97
3-1-3بررسي و جمع بندي روشهاي معرفي شده………………………………………………………………………………………..99
3-2معرفي روش پژوهش……………………………………………………………………………………………………………………..100
3-2-1 روش اسنادي…………………………………………………………………………………………………………………….101
3-2-2ناحيه بندي کارتوگرافيکي……………………………………………………………………………………………………….101
3-3 معرفي محدوده مطالعاتي……………………………………………………………………………………………………………….101
3-4مجموع داده هاي اطلاعاتي……………………………………………………………………………………………………………..101
3-4-1 تکنيک ترکيب لايه هاي اطلاعاتي………………………………………………………………………………………….102
فصل چهارم : معرفي منطقه مورد مطالعه
4. معرفي منطقه مورد مطالعه……………………………………………………………………………………………………105
4-1 اوضاع تاريخي منطقه خراسان……………………………………………………………………………………………………………….106
4-1-1اوضاع خراسان در ادوار تاريخي…………………………………………………………………………………………………….106
4-2پيشينه فرهنگي منطقه خراسان ……………………………………………………………………………………………………………….111
4-2-1قبايل وطوايف…………………………………………………………………………………………………………………………….111
4-2-2مذهب در منطقه …………………………………………………………………………………………………………………………112
4-3 جغرافياي طبيعي منطقه…………………………………………………………………………………………………………………………113
4-3-1ناهمواري ها……………………………………………………………………………………………………………………………….114
4-3-2 ترکيب تيپ اراضي منطقه……………………………………………………………………………………………………………115
4-3-3ترکيب خاک در منطقه…………………………………………………………………………………………………………………116
4-3-4اقليم منطقه………………………………………………………………………………………………………………………………….117
4-3-5 ترکيب پوشش اراضي منطقه……………………………………………………………………………………………………….118
4-3-6منابع آب……………………………………………………………………………………………………………………………………119
4-3-6-1منابع آب سطحي……………………………………………………………………………………………………………..119
4-3-6-2منابع آب زيرزميني…………………………………………………………………………………………………………..120
4-3-6-3 حوزه هاي آبريز……………………………………………………………………………………………………………..120
4-4 شهرستان کاشمر…………………………………………………………………………………………………………………………………..123
4-4-1وسعت،حدود وموقعيت جغرافيايي………………………………………………………………………………………………..123
4-4-2 مروري بر پيشينه تاريخي منطقه…………………………………………………………………………………………………..124
4-4-3 موقعيت جغرافيايي ترشيز…………………………………………………………………………………………………………..127
4-4-4 زيرساخت هاي محيط طبيعي……………………………………………………………………………………………………..130
4-4-4-1 .وضعيت طبيعي وتوپوگرافي ………………………………………………………………………………………….130
4-4-4-2 بررسي ويژگي هاي اقليمي شهرستان کاشمر……………………………………………………………………..132
4-5 تشريح فرايند پروژه عملي پژوهش………………………………………………………………………………………………………135
4-5-1 مجموع داده هاي اطلاعاتي………………………………………………………………………………………………………..136
4-5-2 ساختار مناطق ومکانيزم آماده سازي لايه هاي اطلاعاتي………………………………………………………………..137
4-5-2-1 منطقه اکولوژيک…………………………………………………………………………………………………………..137
4-5-2-2 منطقه توپوگرافيک…………………………………………………………………………………………………………138
4-5-2-3 منطقه اقليمي…………………………………………………………………………………………………………………139
4-5-2-4 منطقه اقتصادي………………………………………………………………………………………………………………140
4-5-2-5منطقه تاريخي…………………………………………………………………………………………………………………141
4-5-2-6منطقه فرهنگي…………………………………………………………………………………………………………………142
4-5-3 ترکيب لايه هاي اطلاعاتي به منظور معرفي زيست منطقه………………………………………………………………143
4-5-4 ساختار زيست منطقه نهايي………………………………………………………………………………………………………..144
فصل پنجم : نتيجه گيري و پيشنهادات
6-1 تحليل و نتيجه گيري……………………………………………………………………………………………………………162
6-2 پاسخ به سوالات پژوهش……………………………………………………………………………………………………..164
6-3 محدوديت هاي پژوهش………………………………………………………………………………………………………..166
6-4 پيشنهادات پژوهش……………………………………………………………………………………………………………….166
6-4-1پيشنهادات کاربردي…………………………………………………………………………………………………….167
6-4-2 پيشنهادات براي تحقيقات آينده …………………………………………………………………………………167
پيوست : ……………………………………………………………………………………………………………………………168
فهرست منابع : …………………………………………………………………………………………………………………….174
چکيده انگليسي…………………………………………………………………………………………………………………. .181
صفحه عنوان انگليسي……………………………………………………………………………………………………………182
فهرست جدول ها
جدول 2-1 : انواع منطقه بندي ها………………………………………………………………………………………………………………….44
جدول 2-2 : دسته بندي طرح هاي مطالعاتي منطقه بندي براساس اهداف سازماني مطرح شده………………………………38
جدول 4-1 : تحولات تقسيمات سياسي – اداري خراسان در طول تاريخ………………………………………………………….110
جدول 4-2 : مساحت ودرصد تيپ اراضي در کل منطقه مورد مطالعه………………………………………………………………115
جدول 4-3 : طبقه بندي ومساحت خاک در کل منطقه مورد مطالعه…………………………………………………………………116
جدول 4-4 : اقليم در منطقه مورد مطالعه……………………………………………………………………………………………………..117
جدول 4-5 : ترکيب پوشش اراضي منطقه……………………………………………………………………………………………………118
جدول 4-6 : تقسيمات حوزه آبريز در کل منطقه مورد مطالعه………………………………………………………………………..121
جدول 4-7 : تقسيمات کشوري شهرستان کاشمر………………………………………………………………………………………….124
جدول شماره 4-8 : بادهاي محلي شهرستان کاشمر وانواع آن ………………………………………………………………………135
جدول شماره 1 (ضميمه) : کليات جمعيتي منطقه غرب خراسان………………………………………………………………………146
جدول شماره 2(ضميمه): مشخصات عمومي شهرستان ها براساس تقسيمات کشوري………………………………………..148
فهرست تصاوير
شکل 1-1 : نمايش ساختار مطالعاتي پژوهش…………………………………………………………………………………………………8
شکل 1-2 : زيست منطقه هاي استان گيلان ………………………………………………………………………………………………….10
شکل2-1 : گلدان توسعه پايدار منطقه اي ……………………………………………………………………………………………………..30
شکل3-1 : تحديد حدود مناطق شکلي ………………………………………………………………………………………………………..95
شکل 3-2 : نمايش نحوه هم پوشاني لايه هاي اطلاعاتي مختلف براي معرفي زيست منطقه…………………………….104
شکل شماره 4-1 : نمايش نحوه تقسيم بندي زيست منطقه هاي نهايي…………………………………………………………….145
فهرست نقشه ها
نقشه1-1 : زيست منطقه هاي استراليا………………………………………………………………………………………………………….13
نقشه1-2 : زيست منطقه هاي ايالت کاليفرنيا………………………………………………………………………………………………..16
نقشه شماره 1 : نقشه پايه منطقه مطالعاتي…………………………………………………………………………………………………..146
نقشه شماره 2 : نقشه حوزه هاي آبريز منطقه مطالعاتي ……………………………………………………………………………….147
نقشه شماره 3 : نقشه اقليم منطقه مورد مطالعه……………………………………………………………………………………………148
نقشه شماره 4 : طبقه بندي توپوگرافيک منطقه مورد مطالعه…………………………………………………………………………149
نقشه شماره 5 : منطقه بندي اکولوژيک …………………………………………………………………………………………………….150
نقشه شماره 6 : نقشه خاک در منطقه ……………………………………………………………………………………………………….151
نقشه شماره7 : نقشه تيپ اراضي در منطقه………………………………………………………………………………………………..152
نقشه شماره 8 : منطقه بندي توپوگرافيک…………………………………………………………………………………………………..153
نقشه شماره 9 : نقشه اقليم دومارتن…………………………………………………………………………………………………………154
نقشه شماره 10: الگوي مراجعات آبادي ها……………………………………………………………………………………………..155
نقشه شماره 11: پوشش اراضي……………………………………………………………………………………………………………..156
نقشه شماره 12: منطقه بندي اقتصادي……………………………………………………………………………………………………157
نقشه شماره 13: بلوک هاي تاريخي منطقه……………………………………………………………………………………………..158
نقشه شماره 14 : منطقه همگن فرهنگي…………………………………………………………………………………………………159
نقشه شماره 15 : نقشه زيست منطقه……………………………………………………………………………………………………..160
نقشه شماره 16 : ساختار نهايي زيست منطقه…………………………………………………………………………………………161
فصل اول- کليات پژوهش
1-1 . مقدمه
در کشور پهناور ايران با منابع، قوميت ها و اقليم هاي متفاوت توسعه منطقه اي نه تنها نمي تواند يکسان رخ دهد که فرآيندهاي منجر به توسعه نيز متفاوت خواهند بود. تفاوت در فرآيندها مي بايست نشات گرفته از تفاوت هاي هر منطقه و يکپارچگي پهنه هاي متفاوت باشد از سويي مهمترين مولفه هاي يکپارچه سازي براي هرواحد متفاوت اجتماع، محيط طبيعي و اقتصاد (رابطه بين اجتماع ومحيط طبيعي) مي باشد. در ازاي پهنه هاي گفته شده در کشور تجارب مختلفي از تقسيمات سرزميني را منطقه بندي هاي صورت گرفته تا کنون ارائه داده اند، هرکدام در پي برقراي سطحي از يکپارچگي، و نتيجه معمولا در ارائه تعاريف مختلفي از منطقه و در پي آن تقسيمات متعدد منطقه اي خلاصه شده است که منجر به تغييرات مداوم در کالبد سرزمين از قبيل مرزها و محيط فيزيکي مناطق شده، تغييراتي که عمدتا بدون توجه به تعلقات سرزميني مردمانش وبه گونه اي غيرارگانيک انجام پذيرفته است. خطوطي که در نتيجه اين تقسيمات غيرارگانيک برچشم انداز کشور ترسيم مي شوند حقيقت طبيعت سرزمين را نامرئي وغيرقابل مشاهده ساخته و ساير انواعي که زمين و منابعش را با آنان سهيم هستيم ناديده مي گيرند. چنانچه آغاز توسعه را فرايندي محلي – مردمي بينگاريم تعيين پهنه هاي گفته شده مبناي متفاوتي براي يکپارچگي خواهند داشت که هدف عمده آن توسعه اجتماعات محلي در همياري منطقه ايست.
پذيرفتن اين اصل که تنها راه ادامه زندگي برروي اين کره خاکي تجديد نظر در رويه اي است که تاکنون به سوي توسعه مناطق پيموده ايم، مستلزم تعريف دوباره اي از رابطه انسان با طبيعت خواهد بود طبيعتي که به راحتي به نام توسعه آن را ناديده گرفته ايم.در اين راستا و در حرکت به سوي توسعه پايدار منطقه اي، به نگرشي نوين نيازمنديم تا مبتني برآن تفکر سازمان دهي فضاي سرزمين را برمبنايي متفاوت نسبت به آنچه تاکنون دنبال مي شده است استوار سازيم پژوهش حاضر در پي يافتن پهنه هاي فضايي است که بهترين قلمرو اين يکپارچگي باشند و بر اين اساس تئوري زيست منطقه گرايي مبناي نظري اين پژوهش براي رسيدن به هدف فوق خواهد بود .
اين مطالعه با معرفي تئوري زيست منطقه گرايي به عنوان يکي از ديدگاههاي نوين توسعه منطقه اي در پي آن است که با تاکيد عمده بر مکان و محيط زيست مفهوم متفاوتي از منطقه را ارائه دهد، مفهومي فراتر از يک مکان فيزيکي که به طور خاص اشاره به مکان زندگي(Life – Place) هرفرد دارد. بنابراين نه مفهوم اداري-رسمي منطقه را براي درک آن کافي دانسته و نه منطقه رابرمبناي اهداف کاربردي متفاوت، آنچنان که موردنظر سازمان هاي گوناگون است تعريف مي کند. منطقه موردنظر اين رويکرد منطقه اي خواهد بود براي زندگي که علاوه بربعد مکاني مفهوم تعلق منطقه اي را در پيوند با تاريخ منطقه همراه خود خواهد داشت. ازاين رو زيست منطقه گرايي را نگاهي ديگر به جهان مي دانيم که با تعريف مناطق آغاز شده و تاکيد برتوسعه در ظرفي مشخص وجه تمايزآن از ساير نظريات محيط زيست گرايان است. تاکيد زيست منطقه گرايي بر مکان واجتماعات زيستي قطعا روال کنوني در برخورد با موضوعات اکولوژيکي وانساني را تغيير خواهد داد.
با توجه به مطالب فوق، پژوهش حاضر در راستاي پاسخگويي به دو سوال در حوزه هاي نظري و کاربردي صورت گرفته است: سوال اول) در پرتو ديدگاههاي نوين توسعه منطقه اي آيا امکان کاربرد نظريه منطقه گرايي زيستي در ايران وجود دارد ؟ سوال دوم) در صورت امکان کاربرد ،آيا آنگونه که در ادبيات اين نظريه ادعا مي شود امکان تعيين محدوده / تحديد حدود زيست منطقه ها به عنوان يک واحد فضايي وجود دارد؟ پاسخ به اين دو سوال، علاوه بر شناخت رويکرد کلي تئوري زيست منطقه گرايي در مقابل سياست هاي منطقه بندي کشور، مي تواند پوشش تئوريک و کاربردي اين نظريه را در شرايط ايران مورد آزمون قرار داده و در قياس با تفکراتي که تا کنون به منطقه بندي هاي متعدد کشور انجاميدند يافته هاي قابل توجهي را در تحليل نظري وکاربردي اين نظريه در امر منطقه بندي ارائه نمايد.
با توجه به اين امر که در کشور ما از تئوري مورد بحث و ريشه هاي نظري آن که قطعا بر سير تکامل اين نظريه بسيار موثر بوده، معرفي کاملي صورت نگرفته و به منظور شناخت و تحليل فاکتورهاي موثر بر تعيين منطقه در تئوري راهنماي پژوهش، مبناي نظري و فروض پايه زيست منطقه گرايي را در بخش دوم به عنوان بخشي از مباني نظري مطالعه معرفي خواهيم کرد. به منظور بررسي مفهوم منطقه در نظام تقسيماتي و منطقه بندي کشور بر اساس تجارب و مطالعاتي که تا کنون صورت گرفته بخش سوم پژوهش حاضر، به مروري نسبتا جامع بر مهمترين مطالعات نظري و کاربردي پيشين در حوزه منطقه بندي کشور اختصاص يافته است. در بخش چهارم، مبحث روش شناسي پژوهش عنوان شده است مجموع داده هاي اطلاعاتي و روش تلفيق داده ها در بخش عملي پژوهش معرفي شده اند. بخش پنجم معرفي منطقه مورد مطالعه مي باشد که دراين فصل تلاش شده براي آشنايي بيشتر با ناحيه مشخصات کلي از آن بر اساس اصول مطرح شده در نظريه زيست منطقه گرايي ارائه شود مجموع داده هاي اطلاعاتي مورد استفاده و تکنيک ترکيب آنها در پايان اين فصل به طور کامل تشريح شده ودر نهايت مجموع نقشه هايي که از ترکيب وتلفيق اين لايه هاي اطلاعاتي حاصل شده اند در پايان بخش به نمايش درآمده اند . و در بخش پاياني نيز ضمن ارائه نتيجه گيري نهايي از کاربرد تئوريک وتکنيکي اين نظريه، سوالات اصلي پژوهش پاسخ داده خواهند شد .
به لحاظ روش شناختي، تحقيق حاضر بر پايه رويکردهاي مطالعه اسنادي و ناحيه بندي کارتوگرافيک انجام شده است. با توجه به ناشناخته بودن تئوري زيست منطقه گرايي در کشور ما به منظور شناخت کامل اين نظريه و فاکتورهاي موثر بر تعريف زيست منطقه در الگوي موردنظر و مقايسه پايه نظري اين تئوري، با آنچه در رويکرد هاي جاري نظام تقسيماتي ومنطقه بندي ايران صورت پذيرفته از منابع علمي- از جمله کتب، مقالات علمي و طرح هاي پژوهشي- استفاده شده است. همچنين در بخش کاربردي تحقيق و به منظور امکان سنجي کاربردي اين نظريه در تعيين مناطق و تعيين حدود زيست منطقه در محدوده مورد مطالعه از روش هاي هم پوشاني لايه هاي اطلاعاتي استفاده شده است. در اين راستا نرم افزار GIS به عنوان مناسب ترين ابزاري که به طور همزمان نمايش گرافيکي و تحليل داده هاي ورودي را امکان پذير مي نمود، مورد استفاده قرار گرفت.از مهمترين دستورات کاربردي نرم افزار فوق که امکان ريز پهنه بندي منطقه مبتني بر اصل همگني نقاط وسپس تعيين پهنه هاي مورد نظر براساس اصل مجاورت را امکان پذير مي نمود دستور Combine و Overlayبود که به عنوان تکنيک هاي همپوشاني متناسب با هدف اين مطالعه انتخاب گرديد .
1-2.طرح مسئله
تمدن انساني بخشي از جهان طبيعي است. درطول زمان و وابسته به حفاظت از طبيعت براي تداوم خويش. ارتباط متقابل بين انسان وطبيعت در طي زمان ويژگي خاصي به هر منطقه بخشيده به طوريکه آن را متمايز از سايرنقاط کرده است از اين رو به منظور حفظ ويژگي هاي خاص هرنقطه ، شناخت و درک عميق از سامانه هاي طبيعي آنجا ضروري است .
دستاورد ورود جوامع به عصراطلاعات گسسته شدن پيوندهاي ديرين انسان با محيط پيرامونش بوده است و آنچه در گذشته پيوند جوامع را به يکديگر و به طبيعت پيرامون سبب مي شده ، جاي خود را به عناصر تازه اي داد که محصول جوامع صنعتي بودند. ايجاد مناطق يکنواخت بدون همخواني بانيازهاي زيستي ساکنانشان که تعاملات گذشته جوامع با محيط پيرامون را به فراموشي سپرده اند محصول روابط جديد جهاني است. پذيرفتن اين اصل که تنها راه ادامه زندگي برروي اين کره خاکي تجديد نظر در رويه اي است که تاکنون پيموده ايم مستلزم تعريف دوباره اي از رابطه انسان با طبيعت مادر خواهد بود.
در سرزمين پهناور ايران نيز وجود قوميت ها، منابع و اقليم هاي متفاوت، نشان از اين دارد که توسعه منطقه اي نه تنها يکسان رخ نخواهد داد که فرايندهاي منجربه توسعه نيز متفاوت خواهند بود. اين تفاوت در فرايندها مي بايست نشـأت گرفته از تفاوت هاي هر منطقه و يکپارچگي پهنه هاي متفاوت باشد. مهمترين مولفه هاي اين يکپارچه سازي براي هرواحد متفاوت اجتماع، محيط طبيعي و اقتصاد (رابطه بين اجتماع ومحيط طبيعي) مي باشند. پژوهش حاضر در پي يافتن اين پهنه هاي فضايي است که بهترين قلمرو اين يکپارچگي مي باشند.
در طول زمان و بنا به اهداف گوناگون در ازاي پهنه هاي گفته شده تقسيمات منطقه اي مختلفي مختلفي در کشور صورت گرفته است که، از مهمترين آنها تقسيم کشور به مناطق اداري تحت عنوان”تقسيمات کشوري” مي باشد که با هدف عمده “تسهيل در اعمال حاکميت دولت” از يکسو و”انتظام فعاليت هاي بخشي” ازسوي ديگر انجام شده ودر پي آن سطحي از يکپارچگي بنابر قدرت فائقه از بالا برقرار مي شود. اما چنانچه آغاز توسعه را فرايندي مردمي – محلي بينگاريم تعيين واحدها يا پهنه هاي گفته شده مبناي متفاوتي براي يکپارچگي خواهند داشت که هدف عمده آن توسعه اجتماعات محلي درهمياري منطقه ايست .
در دهه هاي اخير نظام حکومتي متمرکز و تقسيمات استاني برخاسته از آن به عنوان عامل اصلي يا حداقل يکي از منابع اصلي کمتر توسعه يافتگي ايران مورد حمله تئوريک واقع شده است .اين هجوم ها از يک سو مبتني بر تقاضاهاي فشرده ومستمر برخي شهرستان ها ونمايندگان آنها براي ايجاد اصلاح بوده واز سوي ديگر دربرگيرنده چالشهاي متعددي است که به دلايل گوناگون در برابر تقسيمات استاني وسيستم تمرکز گرا ايجاد شده است.واقع مطلب آن است که حداقل از سال 1345،منطق تقسيمات کشوري،عمدتا از مناسبات قدرت(جغرافياي قدرت)نشات گرفته است؛ گاه بحران هاي بزرگ شهري منطقه اي(جغرافياي حمايت) نيز به ياري اين مناسبات شتافته وموجب تغييراتي در آن شده اند.مکانيزم تبديل شدن اردبيل به استان،آشوب خودجوش وخونين مردم قزوين وپايکوبي مردم استان گلستان،تنها نمايانگر بخشي از روند مکانيزم جغرافياي قدرت و حمايت بوده است.1
“الگوي تقسيمات کشوري ايران وتعيين محدوده هاي داخلي عمدتا متاثر از عوامل جغرافيايي وتاريخي مانند عوامل توپوگرافي،فاصله و دسترسي،وسعت اقليم،ساختار انساني وقومي،تهديدات بيروني سنت تاريخي،فئوداليزم،اعمال نفوذ سياسي،بيشترين سهم رادر تعيين واحدها ومحدوده بندي آنها به عهده داشته است.الگوي تقسيمات کشوري وسازمان سياسي فضا در ايران کنوني مطلوب نبوده وپاسخگوي نيازهاي سکنه واداره بهينه کشور نمي باشد وتجديد نظر اساسي در قانون تقسيمات کشوري والگوي سازمان دهي سياسي فضا را طلب مي کند.”(حافظ نيا،284:1381)
گرايش مسلط در الگوي تقسيماتي موجود،به سمت پارامتر جمعيت بوده است که گاهي اوقات با عامل سياسي همراه شده است،اعم از نيروها وفشارهاي سياسي(جغرافياي قدرت و حمايت مدعي تقسيمات بيشتر وجزئي تر وارتقاي سطوح).اين عوامل به همراه برخي ملاحظات ژئوپوليتيک وامنيتي باعث پديدار شدن الگوي نامتوازن تقسيمات کشوري در ايران شده است.با توجه به اهميت موضوع وتاثير آن درکليه برنامه ريزي هاي دولت،ناگزير از تحقيقات جامع و کارشناسانه درباره آن ودستيابي به نتايج علمي وسپس الگودهي وتقسيم بندي علمي وهمه جانبه کشور خواهيم بود .2
بنا برآنچه در بالا توضيح داده شد،آنچه به عنوان مهمترين مسئله پژوهش حاضر مورد بحث قرارگرفته، ناپايداري در رابطه انسان با نظام هاي طبيعي پيرامون است، اين امر بازگشت به تعادل در رابطه بين انسان و نظام هاي پيش شرط حيات را يادآور مي شود. شرايط جغرافيايي پيچيده و متنوع ايران اين مسئله را به گونه اي مهمتر و شکننده تر مطرح مي سازد، واضح است که تغييراتي که امروزه در مناطق ومرزبندي آنها به وجود آمده ارتباطات اکولوژيک شهر ومنطقه پيرامونش را که در گذشته هاي دور اين سرزمين در پيوندي تنگاتنگ با يکديگر به سر مي بردند بر هم زده است که نتيجه آن از بين رفتن مقياس هاي طبيعي وانساني در مرزبندي مناطق بوده است. پژوهش فوق براي پاسخ به برخي نابساماني هاي کنوني تلاش دارد تا با نگرشي جديد به اقتصاد، جمعيت، فرهنگ و محيط زيست‏ بپردازد وبا توجه به ناکارامدي کنوني برخي قلمرو ها يکي از راه هاي تحقق اين امر را باز تعريف مفهوم منطقه در نظام منطقه بندي کشور براي توسعه مي داند که در اين ارتباط شايد لازم باشد برخي عناصر منطقه‏بندي و تعيين قلمروهاي اداري يا استاني‏ نيز تغيير کنند .
در راستاي هدف مطرح شده و درتحول به سمت مطالعات منطقه اي- محلي به منظور شناخت بهترقابليت هاي مناطق وبه کارگيري آنها درتوسعه منطقه اي و در راستاي بحث توسعه با الويت پايداري نگرش جديدي تحت عنوان Bioregionalism مطرح مي شود که رويکرد جديدي به اتفاقات توسعه منطقه اي خواهد بود. آنچه به عنوان قضيه اصلي زيست منطقه گرايي معرفي مي شود اين است که موجودات انساني به عنوان انواعي در ارتباط متقابل با ساير موجودات در نظر گرفته مي شود که در تعامل با محيط پيرامونشان قرار دارند ودر مقابل تمام آنچه در تقسيمات گذشته مهم تلقي شده است مشخصات طبيعي هرسرزمين است که بايد مورد توجه قرار گيرد. تاکيد دوباره اين نظريه بر مکان ومحيط زيست در واکنش به از هم پاشيدگي ارتباطات اکولوژيکي است که نمود ظاهري آن غفلت از جهان طبيعي و بيگانگي نسبت به فرهنگ هاي بومي بوده است واز اين رو از ديدگاه اين نظريه اصلاح الگوهاي کنوني حاکم بر رفتار انسان با طبيعت امري ضروري است .
در اين پژوهش زيست-منطقه3 به عنوان تجلي فضايي نظريه زيست منطقه گرايي4، و واحد مناسبي براي منطقه بندي معرفي مي شود، که در آن، ارتباط بين اجتماعات انساني وقلمرو زندگي آنها مورد توجه بوده و مبتني بر سه محور اقتصاد ،اجتماع و فرهنگ مشترک مي باشد.

1-3. اهميت وضرورت پژوهش
بنابر آنچه در طرح مسئله اين پژوهش عنوان شد تفاوت هاي محيطي وقومي در کشور يکي از مهمترين دلايل منطقه بندي هاي سرزميني صورت گرفته تا کنون عنوان شده اند از سوي ديگر همانطور که گفته شد ارتباط متقابل بين انسان وطبيعت در طي زمان ويژگي خاصي به هر منطقه بخشيده به طوريکه آن را متمايز از سايرنقاط کرده است از اين رو به منظور حفظ ويژگي هاي خاص هرنقطه، شناخت و درک عميق از سامانه هاي طبيعي آنجا ضروري است .
تقسيمات کشوري يکي از اين منطقه بندي هاست که برمبناي همين اصل وبا هدف اينکه بتواند بستر مناسبي را براي نظام برنامه ريزي کشور فراهم کند انجام پذيرفته است. وجود تضاد ودوگانگي درون واحدهاي سياسي تقسيمات کشوري گوياي ناکارامدي قلمروهاي تعيين شده در اداره مناطق ودر نتيجه ناکارامدي نظام تقسيمات کشوري مي باشد. از اين رو بسياري از سازمان ها درراستاي اهداف موردنظر خود اقدام به تعريف مناطق جديدي کرده که در قالب نظام برنامه ريزي کشور وعمدتا برپايه معيارهايي متفاوت با نظام تقسيمات اداري مي باشد هدف تمامي تقسيمات صورت گرفته برقراري سطحي از يکپارچگي در کشور به منظور پياده کردن اهداف موردنظر و در راستاي اداره هرچه بهتر سرزمين بوده است.
تجارب مختلفي از تقسيمات سرزميني را منطقه بندي هاي صورت گرفته تا کنون در ايران ارائه داده اند و نتيجه معمولا اين بوده است که تقسيمات متعدد همواره منجر به تغييرات مداوم در کالبد سرزمين از قبيل مرزها و محيط فيزيکي مناطق شده است تغييراتي که عمدتا بدون توجه به تعلقات سرزميني مردمانش وبه گونه اي غيرارگانيک انجام گرفته است.
حرکت به سوي برقراري نظام پايدار توسعه منطقه اي نيازمند تغيير در تفکري است که به شکل گيري منطقه بندي هاي کنوني انجاميده است بنابراين ضرورت، در رويکردي نه انسان محور چنان که هدف برنامه ريزي ها ومنطقه بندي هاي اقتصادي بوده است بلکه بوم محور به معناي برقراي دوباره رابطه انسان با محيط که در جريان روابط نوين جهاني ازهم گسيخته شده است نگرش نويني را مبناي تعيين پهنه هاي مورد نظر قرار خواهيم داد که مبتني برآن معيارهاي موردنظر نيز حول هدف مشترک توسعه پايدار شکل مي گيرند. پرکردن خلا هاي فضايي در کشور و حفظ رابطه منطقي بين انسان وطبيعت نيازمند توجه ويژه به مفهوم “پايداري” به عنوان يک مفهوم هنجاري است که اين تغيير مهم قطعا نيازمند تغيير در نگرش و رفتار خواهد بود به گونه اي متفاوت با آنچه تا کنون شاهد آن بوده ايم و بي شک بي توجهي به بسياري از اين نکات بود که سبب شد بسياري از اين منطقه بندي ها بي ثمر بماند .

1-4. اهداف مبناي پژوهش
1-4- 1. اهداف اصلي پژوهش
مهمترين هدف اين پژوهش يافتن پهنه هاي فضايي است که مناسب ترين قلمرو يکپارچگي اجتماعات انساني ومحيط زندگي آنهاست .
1-4-2 . اهداف کاربردي پژوهش
شناخت و معرفي نظريه زيست منطقه گرايي به عنوان تئوري اصلي راهنماي پژوهش
بررسي مفهوم منطقه در نظام تقسيماتي و منطقه بندي کشور
بررسي امکان کاربرد زيست منطقه گرايي به لحاظ تئوريک و عملي در ايران
1- 5 . سوالات پژوهش
1. در پرتو ديدگاههاي نوين توسعه منطقه اي آيا کاربرد نظريه زيست منطقه گرايي در ايران امکان پذير است ؟
2. در صورت امکان کاربرد، آيا در اجرا آنچنانکه در ادبيات اين نظريه ادعا مي شود تحديد حدود زيست منطقه ها به عنوان يک واحد فضايي امکان پذير است ؟
3. آيا امکان نمايش زيست منطقه در غرب خراسان رضوي به عنوان منطقه مورد مطالعه وجود دارد؟
شکل 1-1 : نمايش ساختار مطالعاتي پژوهش
ماخذ : مطالعات پژوهش
1- 6 . پيشينه تجربي زيست منطقه گرايي
ذکر نمونه هايي از تجربه هاي تعيين مناطق در قالب نظريه زيست منطقه گرايي به ما در شناخت بهتر اين دستهاز مناطق زيستي ياري خواهد رساند .به اين منظور ابتدا از ايران آغاز خواهيم کرد و سپس مهمترين تجربه هاي جهاني را در اين امر مرور مي کنيم .

1-6-1 . پيشينه تحقيقات داخلي
تجربه مطالعه زيست منطقه گرايي در ايران
تنها مطالعه اي که به تعيين مناطق برمبناي نظريه زيست منطقه گرايي در ايران پرداخته است، مطالعه اي است که دکتر شريف مطوف در سال 1376 پس از معرفي اين نظريه درمورد استان گيلان انجام داده است. وي در مقدمه دگرگونيهاي واقع شده در کشور از جمله تغيير نظام سياسي واجتماعي پس از انقلاب اسلامي و کاهش شديد درآمد حاصل از فروش نفت واحساس شديد به ضرورت مشارکت دادن مردم محلي در برنامه ريز توسعه منطقه اي را مهمترين دلايلي مي داند که به بازنگري در روش هاي مطالعه و سروسامان دادن به مطالعات منطقه اي در کشور ضرورت عيني داده است .
سپس استفاده از اين روش را در راستاي نگرش هاي نوين مطرح شده وجهت بهره برداري بهينه از منابع براي توسعه منطقه اي پيشنهاد کرده وخواستار استفاده از آن در امر برنامه ريزي کشور شده است . در اين بررسي همانطور که ذکر شد استان گيلان به عنوان منطقه مورد مطالعه انتخاب شده است و فرض شده است که باتوجه به اينکه اين استان از نظر جغرافيايي و اقليمي داراي تنوع ناحيه اي است براساس اين نظريه مي توان آن را به چند ناحيه زيستي همگن تقسيم کرد . به اين معنا که براساس تنوع جغرافيايي واقليمي مي توان استان گيلان را به چهار منطقه زيستي مشخص تفکيک کرد .
در نتيجه تنوع زيستي وطبيعي،تنوع اقتصادي اجتماعي نيز در طي تاريخ پديدار گشته است. منطقه بندي پيشنهادي بر مبناي اين نظريه به شرح زير است :
1.منطقه نوار ساحلي خزر : اين منطقه به عرض متفاوت از 5 تا 15 کيلومتر مي شود که از آستارا در شمال تاچابکسر در شمال شرقي امتداد دارد .
2.منطقه جلگه اي :اين منطقه پرتوان ترين وپرتراکم ترين مناطق استان است. و در کل از شمال به منطقه نوار ساحلي واز جنوب به منطقه کوهپايه جنوبي محدود مي شود .
3.منطقه کوهپايه : اين منطقه شامل کوهپايه هايي است که عمدتا در حوزه آبريز سفيدرود قرار دارند .
4ومنطقه کوهستاني طالش والبرز(جنگلي) : اين منطقه شامل کليه نواحي کوهستاني غربي وجنوبي استان مي شود که عمدتا شيب تندي دارند واين استان را از استان هاي همجوار جدا مي سازند .
سپس براي هريک از اين مناطق با توجه به ويژگي ها وتوانمنديهاي خاص هرکدام برنامه توسعه ارائه شده است .ناگفته پيداست اين مطالعه درشرايط عدم دسترسي مناسب به داده ها واطلاعات کافي از منابع آب،خاک ،اقليم استان وبا کم توجهي به عوامل فرهنگي وتاريخي صورت گرفته است .5
شکل 1-2 : تعيين زيست- منطقه هاي استان گيلان
ماخذ : مطوف (1376)

1-6-2 . پيشينه تحقيقات خارجي
در فصل هاي آينده مي خوانيم که زيست منطقه گرايي ريشه در جريان هاي فکري دارد که براي نخستين بار در امريکاي شمالي ظاهر شدند. بر اين اساس ايالات متحده امريکا يکي از نخستين کشورهايي است که با توجه به وسعت و تنوع سرزميني اقدام به تعيين زيست منطقه ها مخصوصا در ايالاتي که از نظر محيطي پيچيده تر و حساس تر هستند مانند کاليفرنيا کرده است.
استراليا کشور ديگري است که تعيين زيست منطقه ها را يکي از مهمترين اقداماتي که بايد به منظور حفظ تنوع زيستي کشور وحفظ پايداري منطقه اي انجام شود در دستور کار خود قرار داده است .
ظهور ديدگاه زيست منطقه گرايي در استراليا
به منظور حفاظت از منابع طبيعي در استراليا اين گرايش مهم وجود داشت تا استراتژي هاي در سطح ملي منطقه اي اتخاذ شود که پاسخ گوي مشکلات موجود باشد. باتوجه به حساسيت محيط زيست استراليا راهبردهاي پيشنهادي بايد هم در برگيرنده خصايص ويژه گروه هاي زيستي باشند که در مناطق مختلف ساکن هستند وهم در برگيرنده تنوع جغرافياي طبيعي منطقه .
قبل از اينکه دولت استراليا تصميم به وضع قانون در ارتباط با حفظ منابع با ارزش طبيعي داشته باشد اين نياز به تغيير در سطح محلي ودر بين آنان که در ارتباط نزديک تري با طبيعت قرار داشتند به وجود آمده بود .”در استراليا تغيير در نگرش هاي اجتماعات زيستي بدون چشمداشتي نسبت به دولت مرکزي که حفاظت از ذخاير منابع طبيعي را از طريق قانون گذاري مديريت خواهد کرد وجود داشته است . اين حرکت به سوي دربرگيري مشارکت بيشتر اجتماعات زيستي در اداره منابع طبيعي بدون اين که به وسيله مرزي از پيش تعريف شده محدود شده باشد همرا با پذيرش مباني توسعه پايدار اکولوژيکي بوده است.” (Thackway and Cresswell,1997)
بر اين اساس “اولين بار چارچوب زيست منطقه گرايي در قالب گزارش منطقه بندي زيست جغرافيايي موقتي استراليا خود رانشان داد.” (Thachway and Cresswell,1995) “اين چارچوب مبتني بر سلسله مراتبي از داده هاي زيست محيطي بود که بطور خاص براي يک ايالت يا قلمرو ويژه در نظر گرفته شده بوند. به اين ترتيب استراليا به 80 منطقه طبيعي تقسيم شده بود که هريک از آنها مجموعه اي قابل شناسايي از ويژگي هاي منطقه شامل شکل زمين،اقليم ،زمين شناسي و گياهان وحيوانات بومي را منعکس مي کرد.” (Ball,1999,55) اگرچه اين منطقه بندي به نظر مي رسد تا حدودي شبيه منطقه بندي براساس نظريات زيست منطقه گرايي باشد اما هنوز فاقد عناصر تاريخي،اجتماعي وفرهنگي است.
اما با اين همه اين نخستين گام دولت استراليا نشان مي داد اهميت اقدام در چارچوبي زيستي از طرف دولت مرکزي به خوبي احساس شده بود . “اين اقدام، حرکتي مثبت است زيرا پارکهاي ملي اغلب قادر به انعکاس نيازها ونگرش هاي اجتماعات محلي منطقه اي ،که براي موفقيت هر طرحي اهميت دارند، نيستند. آنچه در هدف گذاري براي تعيين يک چارچوب زيست منطقه اي تعيين کننده است نه تنها متاثر از محيط طبيعي است بلکه بر همين مبنا اين گزارش بايد بازتابي از ويژگي هاي جامعه انساني باشد که در اين مناطق زندگي ميکنند.” (Batiss,1982)
“اين پيشگامي زمينه مناسبي را براي ابتکار عمل در برنامه ريزي زيست منطقه اي استراليا فراهم کرده است.اما به رغم موفقيت طرح هاي مذکور هنوز نقص هايي در سيستم ملي حفاظت از منابع طبيعي وجود داشت که هنوز نيازمند انعطاف پذيري بيشتري بود .نتيجه ،پيشنهادي بود که در سطح پارلماني ارائه شد و برنامه ريزي زيست منطقه اي را براي کمک به از بين بردن شکاف ها ويکپارچه کردن همکاري ها پيشنهاد مي کرد. هدف مطرح شده در يک چارچوب زيست منطقه اي نه تنها انعکاسي از محيط طبيعي به روش 6IBRA بلکه انعکاس جامعه اي است که مردم در آن زندگي مي کنند.” (Thackway,1997)
“فرايند وضع وتدوين چارچوب زيست منطقه اي با گزارش پارلمان استراليا در سال1933 شروع شد وهنوز در حال اجراست .حقيقتي که در پرتو اين وظيفه دشوار تعجب آور نيست .
در طول اين فرايند 3 نکته کليدي به عنوان آنچه براي وحدت شايسته اجتماعات محلي درارتباط با برنامه ريزي زيست منطقه اي مورد نياز است معرفي شد .
Cresswellو Thackway در سال 1997 اين سه نکته را شرح زير بيان کردند .
ايجاد پروژه هاي الگو در برنامه ريزي منطقه اي در يک مقياس مناسب .
ابتکار آموزشي و برنامه ارتباطات عمومي .
تدوين برنامه اي براي همکاري مردم بومي تاخودشان زمين هايشان را به نحوي سازگار با طبيعت مديريت کنند .
واضح است که دولت استراليا مفهوم زيست منطقه گرايي را درک کرده و مباني آن را به صورت عملي وبر مبناي تفکري پيش رو بکار برده است .بايد زمان بيشتري بگذرد تا بتوان در مورد موفقيت واقعي طرح تصميم گرفت. مانع اصلي در اين راه کوته نگري در بسياري از نظام هاي برنامه ريزي وشيوه هاي رايج مديريتي بوده است. بين سيستم هاي مديريت وبرنامه ريزي تقسيم بندي هاي مرکز – پيراموني وجود دارد که بر مديريت اکوسيستمي، مديريت آبخيزها، مديريت حيات وحش، پروژه هاي اجتماعي و توسعه روستايي مبتني هستند.”(Ball,1999.56)

نقشه شماره 1- 1 : زيست منطقه هاي استراليا
IBRA (2012) ماخذ :
زيست منطقه گرايي در امريکا- ايالت کاليفرنيا
مثالي ديگر از برنامه ريزي در چارچوب ديدگاه زيست منطقه گرايي را مي توان در امريکا ، خاستگاه اين نظريه مشاهده کرد .
“در سال 1991 شوراي تنوع زيستي کاليفرنيا موسوم به CBC 7 به منظور تسهيل همکاري بين
سازمان هايي که علاقه مند به امر مديريت منابع طبيعي وحفاظت زيست محيطي بودند شکل گرفت.”
(CBC,1999)
برخلاف آنچه در مورد استراليا خوانديم ،در امريکا اين شورا طرح پيشنهادهايي را به منظور کمک به ايجاد استراتژي ها و تکميل سياست هايي براي حفظ تنوع زيستي در دستور کارخود قرارداده بود .
“تصميم گرفته شده بود که باتوجه به اين امر که درک و مديريت محيط زيست کاليفرنيا به عنوان يک کليت منفرد بسيار پيچيده بود، بنابراين به روشي براي تقسيم آن به واحدهايي که بهتر بتوان آنها را



قیمت: تومان


پاسخ دهید