عوامل مؤثر بر طراحی معماری در راستای صرفه جویی انرژی

2-3-2-1-نقش انرژی خورشیدی در کاهش اتلاف انرژی

بهره گیری ساده از انرژی خورشیدی می تواند به صرفه جوییهای عمده ای در سوختهای مرسوم منجر شود، در حالی که هزینه اقتصادی یا زیست محیطی آن اندک یا هیچ است: پروژه های نمایشی در میلتون کینز انگلستان حاکی از آن اند که در وضعیت “ایده آل”(منازلی که به این شکل از انرژی خورشیدی استفاده می کنند و در محل ایده آل واقع اند) تقاضای انرژی برای گرمایش فضا 11تا 12 درصد کاهش خواهد یافت. اما در نتیجه مزایای حاصل از قرار گرفتن ساختمان به صورت شمالی- جنوبی و نیاز به احتراز از سایه انداختن ساختمانها برهم، این اصول پیامدهای مهمی در طراحی شهری دارد و به نوبه خود در جا نمایی و تراکم توسعه تاثیر می گذارد.[1]

2-3-2-2-نقش اقلیم در کاهش انرژی

توجه به خرد اقلیم می تواند اتلاف گرما از ساختمانها را به چند طریق، مثلاً مهار کردن سرعت باد و بالابردن دمای هوای اطراف ساختمان، کاهش دهد. اقدامات مناسب در این مورد عبارتند از کاربرد مصالح خاص، توجه به جانمایی ساختمان، منظر سازی و احداث کمربندهایی از درختان محافظ. یخورشیدی، تحقیق نشده است، اما از نتایج مقدماتی بر می آید که صرفه جویی ناشی از تاثیر آنها احتمالاً در حدود 5% و در جاهای بدون حفاظ شاید به نحو چشمگیری بیشتر باشد.

2-3-2-3-مکان یابی مجتمع زیستی

مکان یابی مجتمع های زیستی تحت تاثیر عوامل متعددی صورت گرفته است که از آن جمله می توان به جنس زمین، مقاومت خاک، حاصلخیزی و قابلیت جذب آب، نوع پوشش گیاهی، میزان دسترسی به منابع آب و سرانجام ویژیگیهای اقلیمی منظم اشاره کرد.

2-3-2-4-جهت گیری مجتمع زیستی

جهت گیری خانه ها به سمت قبله است و فضایی را فراهم می کند تا فضاهای تابستان و زمستان از هم تفکیک شوند و از ورود بادهای نامناسب جلوگیری می نماید.

2-3-2-5- استفاده از سايه در مجتمع زیستی

شناخت مسير حرکت سايه ساختمانها، درخت ها و ساير عوامل مصنوع و غير مصنوع اطراف يک بنا و روش ترسيم آن از جمله اطلاعاتي است که در طراحي اقليمي بسيار حائز اهميت است. با توجه به آنکه اقليم مورد نظر گرم، معتدل و يا سرد باشد، مطلوب و يا نا مطلوب بودن سايه مشخص مي گردد.

بديهي است که در مناطق گرمسير يکي از اهداف طراحي، ممانعت از تابش نور خورشيد و ايجاد سايه برروي بنا و بازشو هاي آن است که خود بحث مستقلي در روش هاي خنک سازي طبيعي مي باشد. اين در حالي است که در مناطق سردسير و زمستان هاي مناطق معتدل، پرهيز از ايجاد سايه درختان و بناها بر روي يکديگر ضروري است.

در زمستان بيشترين و مفيدترين ساعاتي که از انرژي خورشيدي بهره برداري مفيد مي توان نمود ساعات بين 9 صبح تا 3 بعد ظهر مي باشد. معمولاً مسير سايهذ را براي بحراني ترين اوقات سال يعني کوتاه ترين روز سال، اول دي ماه که زاويه ارتفاع خورشيد کمتر از بقيه ايام سال بوده و در نتيجه سايه اي که اشياء بر روي سطح افق ايجاد مي کنند بلندتر از ساير اوقات مي باشد.

2-3-2-6-سايه و اهمیت آن درطراحي سايت[2]

اندازه، فرم و جهت گيري مناسب ساختمانها از عوامل مهم بهره گيري مناسب از گرمايش، سرمايش و نور گيري طبيعي مي باشند. از آنجايي که طراحي فوق مستقيماً به طراحي شهري و جهت گيري صحيح خيابانها مرتبط است، بنابر اين قدم اول در احداث مجموعه هاي مسکوني، شهرک ها و نوشهرها، طراحي صحيح راه ها و مسيرهاي ارتباطي است. خوشبختانه اغلب خيابانها و کوچه ها در همين جهت شکل مي گيرند. جهت گيري اغلب بناهاي موجود بصورت شمالي جنوبي مي باشد که اين مسئله تاثير بسزايي در بهره گيري از تابش آفتاب زمستاني و پرهيز از تابش آفتاب زمستاني و پرهيز از تابش آفتاب زمستاني و پرهيز از تابش هاي ناخواسته شرقي و غربي تابستاني مي باشد. در غير اين اينصورت در خيابانها و کوچه هاي شمالي جنوبي، اغلب بناها به ناچار مي بايست از شرق يا غرب نور بگيرند که اين بدترين حالت ممکن به شمار مي رود.عدم رعايت فاصله مناسب بين ساختمانها در راستاي شمالي جنوبي، موجب ايجاد سايه ناخواسته ساختمان جنوبي برروي ساختمان شمالي مي شود. ساختمانهايي که در خيابان هاي شمالي جنوبي بنا مي شوند، بايد ضلع باريکتر آنها به طرف خيابان باشد .

در خيابانهايي که به صورت مورب و با چرخش زاويه دار نسبت به محور شرقي غربي بنا مي شوند، در صورتي که بلوک ها به سمت جنوب بچرخند، از نورگيري مناسبي بهره مند خواهند بود. در اين صورت نيز رعايت و محاسبه صحيح فاصله بين ساختمانها الزامي است. يکي از مزاياي بناهايي که در خيابانهاي مورب ساخته مي شوند، عدم ديد مستقيم بلوک ها به يکديگر و محرميت بيشتر مي باشد.

در خيابان هاي مورب اگر عرض قطعات به اندازه کافي نباشد، ساختمانها بريکديگر سايه مي اندازند. بنا بر اين در قطعات باريکتر بهتر است بلوک ها پس و پيش احداث شوند.

قابل توجه است که در خيابانهاي مورب هرچه زاويه بزرگتر باشد، بلوک ها کمتر بر روي هم سايه مي اندازند.

گرچه خيابانهاي شرقي غربي بهترين حالت به شمار مي روند، اما اگر اندازه قطعات زمين و قرارگيري بلوک ها به صورت مناسب انتخاب نشده باشند، ايجاد سايه ساختمانها بر روي يکديگر مشکل آفرين خواهد بود. در اين صورت هنگامي که عمق زمين کافي نباشد، جايگزيني صحيح بلوک ها در زمين اين امکان را بوجود مي آورد که همه ساختمانها از انرژي خورشيدي يکسان و کافي بهره مند شوند.

حتي در زمين هايي که داراي عمق کافي هستند نيز رعايت فواصل مناسب از خيابان در رديف ساختمانها حائز اهميت مي باشد در غير اينصورت بلوک ها بر روي يکديگر سايه مي اندازند. همچنين در رديف ساختمانهاي به هم چسبيده، پيش آمدگي ساختمانها نبايد موجب ايجاد سايه برروي ساختمان مجاور باشد.

عدم رعايت فاصله مناسب بين ساختمان ها در راستاي شمالي جنوبي، موجب ايجاد سايه ناخواسته ساختمان جنوبي بر روي ساختمان شمالي مي شود. ساختمانهايي که در خيابانهاي شمالي جنوبي بنا مي شوند، بايد ضلع باريکتر آنها به طرف خيابان باشد.

[1] اووتر، اس،”انرژی ماندگاری زیست محیطی و طرح ریزی کالبدی”،ترجمه بهرام معلمی، مجله ما، شماره 10

[2] قيابکلو، زهرا،(1382)”الگوي حرکت سايه و طراحي سايت”،هنرهاي زيبا، شماره 15،دانشگاه تهران

لينک جزييات بيشتر و دانلود اين پايان نامه:

بررسی قابلیت های مجتمع زیستی